"Bir konu söyle, yazalım."
Karşımdaki ses, günün yorgunluğuyla mı, yoksa bu coğrafyanın, Gebze'nin, Darıca'nın, Dilovası'nın üzerimize boca ettiği o bitmek bilmeyen gürültünün, koşuşturmanın içinde mi bilinmez; kısa ve net bir cümleyle yanıt verdi:
"Aklıma gelmedi... Aklıma gelmiyor."
İlk anda basit bir tıkanıklık, zihinsel bir boşluk ya da o anki kelimesizlik gibi duyuluyor. Oysa biraz durup bu cümlenin üzerine eğildiğinizde, aslında insan olmanın en sahici, en tuhaf ve en zengin hallerinden birine dokunuyorsunuz. Aklıma gelmiyor demek, çoğu zaman hiçbir şeyin olmadığı bir boşluktan ziyade, zihnin raflarında o kadar çok şeyin üst üste binmiş olmasından kaynaklanır. Tıpkı ağzına kadar dolu bir odada aradığınız o küçük anahtarı bir türlü bulamamak gibi...
Yedi yıldır Gölge'de yazıp çizerken, satırların arasında ne çok mevsim, ne çok yüz, ne çok cümle biriktiğini iyi bilirim. İnsan beyninin kapasitesi üzerine yıllardır konuşulur, hesaplar yapılır; terabaytlardan, milyarlarca nöron ve trilyonlarca sinaptik bağlantıdan söz edilir. Rakamlar baş döndürücüdür. Ama işin ilginç yanı şu ki, hafıza bir sabit disk gibi her şeyi eşit ağırlıkta ve düzenli dosyalarda saklamaz. Zihin seçicidir; daha doğrusu duygularla, kokularla, kırgınlıklarla, ani sevinçlerle ve o anki ruh haliyle mühürlenen şeyleri tutar. Eskihisar'ın kıyısında denize karşı otururken rüzgarın getirdiği iyot kokusu ya da eski bir taş duvarın gölgesi, en olmadık anda zihnin karanlık bir koridorundan çıkıp karşınıza dikilirken; tam da "bir şey söyle" dendiğinde en bildiğiniz konular bile sis perdesinin ardına çekilebilir.
Peki aklımıza gelmeyen şeyler tam olarak nelerdir?
Bazen söylemek isteyip de yutkunduğumuz sözlerdir. Bazen gündelik telaşın içinde eriyip giden ince nezaketler, ertelenmiş bir özür, sorulmamış bir hal hatır ya da kendine bile itiraf edilemeyen küçük korkulardır. Sosyal hayatın tam ortasında, Darıca sahilinde yürürken yanınızdan geçen birinin dalgın bakışında, Gebze'nin işlek caddelerinde kalabalığa karışırken, Dilovası'nın sanayi telaşıyla iç içe geçen o sert ve hareketli ritmin ortasında ya da akşam eve dönüp ayakkabıları çıkarırken yaşanan o görünmez anların içinde saklanırlar. Bir komşunun selamını tam zamanında verememek, bir dostun sesindeki o hafif titremeyi o an fark edememek, bir sokağın köşesinde eski bir detayı ıskalamak... Hayat, çoğu zaman büyük kırılmalardan değil, tam da bu "aklıma gelmedi" dediğimiz küçük eksilmelerden ve dalgınlıklardan örülür.
Burada insanın karşısına bambaşka bir değer meselesi çıkıyor: maddi olanla manevi olanın terazisi. Günlük hayatta her şeyin bir karşılığı, bir bedeli, bir ölçüsü var gibi görünür. Zaman bile saatlere, dakikalara, iş günlerine bölünür. Ama aklımıza gelmeyen, o an yakalayamadığımız bir cümlenin, bir bakışın ya da bir hatırlayışın maddi bir etiketi yoktur. Bir insanın "aklıma gelmedi" dediği anın içinde saklı duran o sessiz duraklama, bazen aceleyle yazılmış yüz satırdan daha kıymetlidir; çünkü o an, zihnin kendini zorlamadığı, hayatın kendi akışına bıraktığı nadir yerlerden biridir.
İnsan hafızasında hangi elementler, hangi konular daha çok kalır? Kesin bir formülü yok. Kimi insanın aklında çocukluğundaki bir sokak lambasının titremesi kalır, kiminin aklında Eskihisar'da akşamüstü suya düşen ışık, kiminin aklında ise hiç söylenmemiş bir veda. Mantıksal sıralamalar, ezberlenmiş bilgiler, kuru başlıklar zamanla silikleşir; ama insanın tenine değmiş, kalbinde iz bırakmış şeyler, en beklenmedik anlarda yeniden filizlenir.
Belki de mesele "aklıma gelmiyor" diyebilmekte. Her şeye hazır cevap vermek, her an bir fikri, bir cümleyi, bir tezi masaya sürmek zorunda olmadığımızı hatırlamakta. Çünkü bazen aklımıza gelmeyen o şey, tam da henüz olgunlaşmamış, demlenmeyi bekleyen, belki de yarın sabah kahvesini içerken birdenbire kapıyı çalacak olan asıl konudur.